معرفی آداب و رسوم

عید بیابانک

اهالي خونگرم روستاي بيابانک با سبز کردن سبزه گندم وجو ، بعضي حبوبات نظير نخود ، ماش وهمچنين پياز وهويج ونظير اينها به استقبال بهار ونوروز مي روندهمچنين تهيه سمنو از سبزه گندم به روش سنتي رواجي شايسته داشته است .

قدمي "قدمي " يک رسم قديمي است که هنوز در بيابانکدر عيد نوروز رواج دارد اين رسم بدين صورت اسنت که هر خانواده براي خود قدمي مخصوصي دارد که بعد از تحويل سال تا اين شخص که قدمش براي خانواده خود خجسته وبا شگون مي دانند پاي به درون خانه آنها نگذارد درب خانه را براي ديد وبازديد عيد براي ديگران نمي گشايند . ممکن است يک نفر که قدم او را خوش يمن مي دانند قدمي چند خانواده باشد . معمولاً قدمي براي قدم گذاري همراه خود آينه ، برنج ، سبزه سکه و... به آن خانه مي آورد که نشان روشني وبرکت وسبزي و.. مي باشد .و صاحب خانهد با پذيرايي از قدمي در سر سفره هفت سسين هديه اي عيدانه به او مي دهد . اينه ، برنج ، سکه وسبزه و.. که قدمي همراه خود مي آورد برسر سفره هفت سين قرار مي گيرد . در سفره هفت سين بيابانکيها علاوه بر سين هاي معروف ( سبزه ، سير وسرکه وسنجد وسمنو وسيب وسکه )وتنقلات معمول نظير آجيل وپسته وبادام و...خوراکي هاي ديگري يافت مي شود که بسيار خوشمزه وخوش خوراک است.نظير حلولي کنجدي وحلواي شاهدانه (که به صورت گوي در مي آورند )، کلوچه مخصوص(ه نوعي شيريني مخصوصو بيابانک است )،که در گويش بيابانکي به ترتيب به آنها کنجين حلوا ، کنقدونين حلوا و گولاچ مي گويند. اگر بر سر سفره هفت سين بيابانکي ها انار وخربزه ديديد نبايد تعجب کنيد زيرا آنها به روش هاي مخصوص آخر سال انار وخربزه را سالم نگهداري مي کنند.به عنوان مثال خربزه وانار رادر زير زمين ها( ژير کنده ها ) داخل کاه نگهداري مي کنندتا زمان زيادي سالم بماند.معمول است در عيد نوروز بزرگترها به کوچکترها عيدي مي دهند اين عيدي دادن وعيدي گرفتن در ساليان نه چندان دور تنها منحصر به پول نبوده است بلکه حتي پوشاک والبسه و.. به عنوان عيدي در نظر گرفته مي شده است وتخم مرغهاي رنگ شده در رنگهاي مختلف وشاد از عيدي هاي فراموش نشدني است که هنوز ميان سالان به ياد دارند وبا خاطرات خوش آن روزها زندگي مي کنند. هنگامي که دونفر در در روز عيد نوروز به هم ميرسند با هم عيد نوروز را تبريک مي گويند به اين صورت که يکي مي گويد عيد شما مبارک وديگري در جواب مي گويد : عيد شما هم مبارک سالهاي بسيار بمانيد.

يکي از مراسم سنتي عزاداري امام حسين (ع) در بيابانک مراسم حيدر حيدر است که به شکل خاصي برگزار مي شود.

همانطور که همه مي دانيد مراسم حيدر حيدر، دايره وار دست به کمر هم ديگر معمولاً در ظهر عاشورا در مصلاي بيابانک انجام مي شود که خيلي با شکوه ، جالب وعبرت انگيز است که خوشبختانه با همت وحضور جوانان وقديميها اين سنت عزاداري حفظ شده است . اما رمز ورازهايي که در اين مراسم وجود دارد جالب وعبرت آموز است که به مواردي که به ذهن ما مي رسد اشاره اي کرده ايم.

  • 1. گشتن به دور پرچم عزاي حسيني ويا علم ابوالفضل العباس (ع) که محور و مرکز مراسم حيدر حيدر است .
  • 2. زدن به سروسينه که نشانه عزاداري ودلسوختگي وابراز ارادت به شهداي کربلاست
  • 3. نوحه ها وشعارهايي که دراين مراسم گفته مي شود همه جانسووز وگريه آور است مانند واي حسين کشته شد – نور دو عين ثقلين کشته شد ، ابوالفضل – ابوالفضل- ابوالفضل... عباس چه شد کشته شد – اکبر چه شد کشته شد – اصغر چه شد کشته شد ، واي حسين کشته شد .
  • 4. اين نوحه ها ونواها نشانه همدردي با زهرا (س) واميرالمؤمنين (ع) است همچنين مددخواهي از حيدر کرّار در اين مصيبت جانسوز ومددخواهي در مبارزه با يزيديان از حيدر و همدردي با امام حسين(ع) آواها:شبهاي جمعه فاطمه ( حسين ،حسين ،حسين ،حسين) آيد به دشت کربلا ( حسين ،حسين ،حسين ،حسين)و حيدر حيدر حيدر – حسن واي حسين واي...
  • 5. يکي از مواردي که ممکن است در آن غفلت کنيم لحن شورانگيز وحماسي اين نوحه ها وآواها است کهبيشتر باعث ايجاد هيجان وشور انگيزي احساسات پاک وبي ريا مي شود .
  • 6. اينکه پاي راست هميشه بايد جلو باشد ودر حال چرخيدن وجلو عقب رفتن وسينه زدن دائم پاي راست بايد هميشه جلو باشد وپاي چپ عقب . که نشانه راست قامتي وثابت قدمي در مسير قيام ابا عبدا...(ع) است وما بايد هميشه پاي راست را جلو قرار دهيم وهميشه استوار وراست قدم باشيم واز مسير راست منحرف نگرديم ، ودر امر خير پيش قدم وراست قدم باشيم کما اينکه در اين رابطه مثلي هم داريم ( پا قالبي راست هينداهون)
  • 7. وجود نظوم و ترتيب ، هماهنگي کامل وحواس جمع که کمترين اشتباه باعث خارج شدن شخص واحياناً نفرات بعد از مسير دايرهوار حيدر حيدر استکه واقعاً در متن اين پيام عبرت بزرگي وجود دارد.
  • 8. گشتن به دور بيرق ابا عبدا... (ع) وتکرار نوحه ها وآواها که با دور زدن تکرار مي شود وبه نقطه شروع ميرسد ياد اوري تکرار تاريخ ويادآوري اين مفهوم است که : کل يوم عاشورا و کل ارض کربلا
  • 9. چسبيدن کمر ، کمر بند يا شال کمري هم ديگر نشان وحدنت ، همدلي يکرنگي وصداقت وپشت به پشت هم دادن وبا هم بودن است ويعني ايکه کمر همت بستيم که با هماهنگي مهمدلي مراسمعزاي حسين را به پا کنيم ودر مسير حيدر قدم برداريم.
  • 10. با دست چپ کمر يدگر راچسبيدن که يعني در غم حسين واصحاب او بايد کمر يکديگر را بگيريم وهمديگر را ياري کنيم در اين غم بزرگ .
  • 11. دست راست بايد آزاد باشد وبه هيچ قيدوبندي گرفتار نباشد وبه احترام حسين دست راست به سينه وسر بزند.
  • 12. اينکه با هم جلو مي رويم وبا هم عقب برمي گرديم يعني در مسير حيدر مطيع رفتار جلودارمسير حيدر _ حيدر هستيم وشعارها ، نوحه ها ، جلو عقب رفتن ها ، سروسينه زدن ها همه با نظم وترتيب با ضرباهنگي حماسي محزن انگيز با او تنظيم مي کنيم متمام تلاش ما اين است که در مسير دايره ووار با هم يکي باشيم واز منيت جدا بشويم وباهم يک دست ومانند يک قطره در گرداب عزاي حسين گم شويم وبه احديت برسيم ودر رسيدن به کمال ، به هم کمک کنيم وهواي يکديگر را داشته باشيم.

در مراسم از ابتداي محرم تا 28 صفر وگاهي به مناسبت هاي مختلف در روستاي بيابانک تعزيه خواني برگزار مي شده است که گروه تعزيه خواني روستاي بيابانک گروهي بسيار قوي بوده ودر کار خويش مهارت زيادي داشته اند وعلاوه بر روستاي بيابانک به صورت دوره گردي به ابادي هاي ديگر عزيمت مي کرده اند.آوازة تعزيه خواني اين گروه در روستاهاي اطراف منتشر بوده است به طوري که جهت آموختن تعزيه ، تمرين آواها ونواها وتهيه فِردهاي اصيل ( فهرست نسخه هاي اصيل) ، تنظيم تعزيه ها، آموختن تعزيه گرداني وحرکات نمايشي مربوط به تعزيه به اين گروه با اصالت مراجعه مي کردند.

به نظر مي رسد با توجه به اينکه اين روستا در برهه هاي مختلف زمان از پشتوانه مذهبي وعلمي فراواني برخوردار بوده است وذوق و قريحه شاعري فراواني در اين خطه کويري با پيشينه تاريخي به چشم مي خورد وعلماي سرشناسي در اين وادي مي زيسته اند به احتمال قريب به يقين از خاستگاه هاي تعزيه خواني در دوران صفويه ، روستاي بيابانک بوده است که عشق وافر به اهل بيت رسول ا... آنها را به اين مسير کشانيده است.

هم اکنون هم گروههاي تعزيه خواني موجود در سمنان وروستاهاي اطراف به طور مستقيم وغير مستقيم مديون گروه تعزيه خواني روستاي بيابانک مي باشند وبزرگان آنها بارها وبارها بدين امر اشاره واعتراف کرده اند .به عنوان مثال ناصر شمر اعلايي هميشه خود را از شاگردان قنبر شمر بيابانکي مي داند که خود وعلم وهنر خويش را در اين رشته به گروههاي زيادي منتقل کرده است . هنوز گروه هايي هستند که به خاطر احساس دين به تعزيه خوانان بيابانک هر چند وقت يکبار به روستاي بيابانک آمده وبرنامه اجرا مي کنند وياد وخاطره تعزيه خوانان قديم بيابانک را گرامي مي دارند.

لازم است که اشاره نماييم مرحوم قنبر خدامي تعزيه گردان معروف گروه بوده است واستعداد خارق العاده اي در ايشان براي انجام نمايشهاي آييني به وديعه بوده است ومخالف خواني هاي آن مرحوم ضرب المثل اين روستا وآبادي هاي اطراف بوده وهنوز هم مي باشد .آن مرحوم داراي ذوق وقريحه سرشاري در شعر وشاعري بوده است به طوريکه مجموعه خطي بنام فورستان که نثر مسجع همراه با شعر به سبک گلستان سعدي داشته که اين مجموعه حاوي پندها، طنز ومطايبه بوده است.اين قوه شاعري وذوق وعلاقة او به شعر به ايشان اين امکان را داده بود که تمامي نسخه هاي تعزيه هاي مختلف را حفظ نمايد وبه خصوص بحر طويل هاي مخالف خوانان تعزيه ها را با حالتي شورشي وانفجاري بطور متوالي بخواند وبا ترکيب آن با حالتهاي رزمي وحرکات خشن هر بينندة تعزيه را مسحور ومتأثر نمايد .

مردم خاطرات زيادي را از هنرمندي اين هنرمند مسلط نمايشهاي آييني دارند به عنوان مثال اگر موردي پيش مي آمد که يکي از تعزيه خوانان در ايفاي نقش به مشکلي بر خورد مي کرد ويا ابياتي را فراموش مي کرد ويا نمي توانسته بخواند هنرمندانه در حين برگزاري تعزيه بدون اينکه ناظران متوجه وملتفت شوند آنها را راهنمايي مي کرده و از به وجود آمدن اخلال در امر تعزيه خواني با انواع شگر هاي مخصوص خود جلوگيري مي کرده است .

از ديگر بزرگان تعزيه بيابانک مرحوم حاج گلعلي گلريز است که از صداي زيبايي برخورداربوده است ولحن وآواي او گوشنواز بوده وتحرير صداي ايشان زبانزد بوده است ايشان همچنين اذان گويي وچاووش خواني نيز انجام مي داده است در تعزيه بيشتر موافق خوان بوده ونقش هاي امام خواني ، مسلم خواني و... را برعهده مي گرفته است مرحوم مش مصطفي کرک آبادي از پايه هاي اصلي اين گروه تعزيه بودهاست. از ديگر تعزيه خوانان قديم مرحوم حاج آقا کوشمغاني وعلي اکبر ملکي و... را مي توان نام برد که متأ سفانه با اينکه هنرمنداني بسيار بزرگ بودهاند ولي مانند روستاي خود گمنام ومهجور ماندهاند . به نظر مي رسد مي توان با احياي تعزيه خواني در روستاي بيابانک با حضور جوانان پر شور وبزرگان مجرب آنها را از گمنامي خارج وفتيلة اين چراغ کهن را برافروخت.وقتي از تعزيه اسم برده مي شود ذهن ها فقط به حوادث عاشورا متمرکز مي شود در صورتي که تعزيه خوانان بيابانک علاوه بر تعزيه هاي صحراي کربلا ، نظير تعزيه امام حسين(ع) حضرت ابوالفضل (ع) ،حضرت علي اکبر(ع) ، شهادت حر و... تعزيه هاي ديگري انجام مي دادند نظير تعزيه وفات پيامبر اسلام(ص) تعزيه حضرت ايوب، تعزيه حضرت مسلم ودوطفلان مسلم تعزيه حمزه عموي پيامبر، تعزيه امام حسن مجتبي(ع) ، تعزيه شهادت امام علي(ع) ، تعزيه امام رضا(ع) و... که نشان دهندة وسعت تعزيه ها واستعداد مردان هنرمند ،عمق اعتقادات ديني ومذهبي روستا مي باشد نسخه هاي خطي تعزيه هايي که در اين روستا برگزار مي شده است گنجينه هاي اصيلي است که بايد جمع آوري وحفظ گردد. " آشنا"

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *